مجموعة مؤلفين

164

پنج سفرنامه يا سفر به اقليم عشق ( فارسى )

هنگامه پيرى به پاى خود به آستانه مقدسه مشرف شوند و در آن ارض اقدس نقد حيات تسليم نمايند به آرزوى ديرينه خود نايل آيند . » . « 1 » صفاءالسلطنه ، سفرنامه عتبات را به صورت روز شمار و با حوصله بسيار و در هر مكانى كه در طول سفر جهت استراحت ، منزل مى نموده ، نوشته است و آن را تا شهر بغداد و سكونت در آن ادامه داده است . و به دليل برخى از مسائل و مشكلاتى كه در ادامه سفر از سوى برخى از صاحب منصبان براى او بوجود آمده ، از ادامهء نوشتن سفرنامهء كربلا منصرف گرديده است . عباس‌خان نيز در اين زمينه چنين مىنويسد : « اگر چه بعضى از اعيان كربلا كه نظاير شريح قاضى بلكه بناير اويند نظر به اين كه ديانت و خداپرستى والد را مانع و مضر بعضى مداخل‌ها و منافع خود دانسته و به ملاحظهء اتحاد تام واتهاب تمام با كارپرداز سابق در تخريب امر مأموريت مرحوم والد همت گماشتند و در صدور امر رسمى از باب عالى اخلال نموده ، وصول آن را به تأخير انداختند كه هم در ايام قريب به وفات ايشان فرامين رسميه رسيد و فرط ضعف و قوت مرض باعث استعفاى ايشان گرديد » . « 2 » به هر صورت ، دست نوشته سفرنامهء عتبات به قلم مؤلف و خط نستعليق به صورتى نامرتب و در بعضى از موارد ناخوانا در 16 صفحه تحريرگرديده است . و اگر چه اين دست نوشته داراى صفحات چندانى نيست اما نويسنده در همين صفحات كم ، مطالب و اطلاعات ارزشمندى دربارهء تاريخ ، جغرافيا ، عرض راه‌ها و كاروانسراها ارائه داده است و چنين پيداست كه با كنجكاوى و دلبستگى تمام به اين مهم پرداخته است . صفاءالسلطنه در روزنامه سفر به كربلا ، علاوه برگزارش دقيق از وضعيت مسير زائران عتبات عاليات ، جاده‌ها ، پل‌ها ، شهرها ، آبادىها ، فواصل بين آنها و رودخانه‌هايى كه درعرض راه جريان داشته است را به دقت مورد توجه قرار داده است و از آنجا كه وى ، مدت طولانى عهده دار معاونت وزارت داخله و خارجه و منشى وزير السلطنه و مناصب دولتى مختلف بوده است ، اطلاعات بسيار

--> ( 1 ) . ديوان مشتاقى ، ديباچه ، ص 9 ، چاپ سنگى ، 1322 ، به همت عباس‌خان نائينى . ( 2 ) . همان .